Het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft geoordeeld dat ziekenhuis Isala aansprakelijk is voor het handelen van een voormalig gynaecoloog die in de jaren tachtig zonder toestemming zijn eigen sperma gebruikte bij vruchtbaarheidsbehandelingen. Het hof doorbreekt daarmee het beroep op verjaring en erkent zowel contractuele als buitencontractuele aansprakelijkheid van het ziekenhuis. De omvang van de schade moet in een afzonderlijke schadestaatprocedure worden vastgesteld.
De zaak betreft een vrouw die in 1988 in het toenmalige Sophia Ziekenhuis in Zwolle, de rechtsvoorganger van Isala, een kunstmatige inseminatie onderging. Met haar en haar echtgenoot was afgesproken dat daarbij gebruik zou worden gemaakt van het sperma van de partner. De behandelend gynaecoloog, Jan Wildschut, heeft echter zijn eigen sperma gebruikt zonder dit kenbaar te maken. De behandeling resulteerde in de geboorte van een drieling. Pas decennia later werd, mede door DNA-onderzoek en publieke onthullingen in 2020, duidelijk dat Wildschut structureel zijn eigen sperma gebruikte bij meerdere patiƫnten.
Aansprakelijkheid en verjaring
De moeder en haar kinderen stelden Isala aansprakelijk voor de schade die zij stellen te hebben geleden als gevolg van dit handelen. De rechtbank had de vorderingen eerder afgewezen, onder meer vanwege verjaring. Het gerechtshof komt echter tot een ander oordeel. Volgens het hof mocht de moeder erop vertrouwen dat zij een behandelovereenkomst had met het ziekenhuis zelf en dat het ziekenhuis verantwoordelijk was voor de uitvoering daarvan. Het gebruik van ander sperma dan afgesproken vormt volgens het hof een ernstige tekortkoming in de nakoming van die overeenkomst. Daarmee is het ziekenhuis aansprakelijk voor de gevolgen van het handelen van de arts.
Het beroep op verjaring slaagt niet. Het hof oordeelt dat sprake is van uitzonderlijke omstandigheden die maken dat een beroep op verjaring naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. Daarbij hecht het hof groot gewicht aan de ernst van de inbreuk op fundamentele rechten, waaronder het zelfbeschikkingsrecht van de moeder en het recht van de kinderen op kennis van hun afstamming. Daarnaast acht het hof van belang dat de betrokkenen pas vele jaren later kennis konden nemen van de feiten die aan hun vordering ten grondslag liggen.
Ten aanzien van de kinderen overweegt het hof dat weliswaar geen sprake is van een contractuele relatie met het ziekenhuis, maar dat Isala niettemin onrechtmatig heeft gehandeld. Door hen jarenlang essentiƫle informatie over hun biologische afkomst te onthouden, zijn hun persoonlijkheidsrechten geschonden. Het hof acht het ziekenhuis daarvoor aansprakelijk.
Vervolg
Het hof vernietigt het vonnis van de rechtbank en verklaart voor recht dat Isala aansprakelijk is voor de schade van de moeder en haar kinderen. De zaak wordt verwezen naar de schadestaatprocedure, waarin de omvang van de schade zal worden vastgesteld. De uitspraak onderstreept dat zorginstellingen ook bij historisch medisch handelen aansprakelijk kunnen zijn en dat verjaring kan worden doorbroken bij ernstige schendingen van fundamentele rechten. Isala heeft via NOS laten weten de uitspraak te bestuderen en zich te beraden op eventuele vervolgstappen.

