Voor het eerst bodemtarief zzp’er in cao

De architectuur is de eerste beroepsgroep met een minimumtarief voor zzp’ers, zo blijkt uit de nieuwe cao. De branchevereniging (BNA) probeerde in 2015 ook al afspraken over een minimumtarief te maken. Toen werd men tegengehouden door de ACM (Autoriteit Consument & Markt), die stelde dat er illegale afspraken werden gemaakt. Afgelopen zomer presenteerde de ACM een Concept-leidraad tariefafspraken waarin is afgesproken dat het voor zzp’ers wel mogelijk is om collectief afspraken te maken over een minimumtarief. 

Al sinds 1927 voorziet de wet in de mogelijkheid om in een cao een minimumtarief op te nemen voor zzp’ers. Toch is pas op 19 november jl. voor het eerst in een cao, van de architecten, een minimumtarief van 150 procent afgesproken. Dit ligt hoger dan het brutoloon van vaste werknemers omdat zzp’ers zelf zaken als pensioen en verzekeringen moeten regelen. Deze cao is algemeen verbindend verklaard.

Prijsafspraken

Eerder gaf de ACM geen groen licht voor een dergelijke prijsafspraak in een cao. Toen was de ACM van mening dat zelfstandigen ondernemers zijn en op grond van de Mededingingswet geen onderlinge tariefafspraken mogen maken. De ACM draaide dit jaar bij, mede omdat de maatschappij is veranderd. In 2008 waren er 14.500 werknemers in de architectenbranche en in 2016 nog maar 6.500. Daarom lichtte de ACM in juli dit jaar toe dat zzp’ers die ‘zij aan zij’ werken met werknemers geen ondernemers zijn en dus collectief mogen onderhandelen. De architectencao sluit ook bij het ‘zij aan zijprincipe’ aan. Op 26 november jl. scherpte de ACM de Leidraad tariefafspraken nogmaals aan. Hierin besloot de ACM dat ook zzp’ers die zij-aan-zij werken in hun sector, tariefafspraken mogen maken.

Zzp-wet

Het kabinet kondigde eerder al aan ook een minimumtarief (16 euro per uur) in de wet op te gaan nemen. In de nieuwe zzp-wet, die uiterlijk 2021 in moet gaan, zou een webmodule moeten komen die opdrachtgevers straks moet helpen bij de inzet van zzp’ers. Deze webmodule loodst opdrachtgevers met behulp van algoritmen door een vragenlijst om vast te stellen of er sprake is van een arbeidsrelatie.  Op dit moment bevindt de webmodule zich in een testfase. Het algemeen beeld op dit moment is dat de beoordeling van de arbeidsrelatie complex is en de vragenlijst als compleet maar wel lang wordt ervaren. De nieuwe concept-vragenlijst wordt in november-december opnieuw uitgezet onder 10.000 opdrachtgevers.

Oplossing

De vraag is natuurlijk of een dergelijke afspraak een oplossing biedt voor het zzp-vraagstuk. Zo zou het misstanden moeten tegengaan, bijvoorbeeld dat werkgevers vaste krachten inruilen voor freelancers. Een sectorale afspraak, zoals het bodemtarief van 16 euro per uur, dat het kabinet voor ogen staat, zou het probleem wellicht kleiner kunnen maken als hierdoor meer werknemers in meer sectoren worden beschermd tegen concurrentie van goedkope zzp’ers. Hoewel deze afspraak een eerste stap is, zet het geen rem op de snel toenemende ongelijkheid op de arbeidsmarkt. Die vraagt om een nieuw evenwicht tussen vast en flex.

Startschot voor andere branches

Cao-adviseurs Koot en Graaff verwachten dat de journalistiek, de kunsten en andere sectoren waar zelfstandige professionals werken dit ook gaan oppakken. Dit blijkt onder andere uit het feit dat de Kunstenbond een proces tegen de Nationale Operatie en Ballet wil aanspannen omdat meer dan de helft van de 120 leden van het operakoor als schijnzelfstandige zou worden afgescheept met hele lage lonen.

Of ook andere branches het voorbeeld van de architectencao gaan volgen, zal de tijd ons leren.