Vluchtelingenorganisatie start rechtszaak voor snellere oplossing opvangcrisis

VluchtelingenWerk Nederland gaat op korte termijn een rechtszaak aanspannen tegen de Staat. De stichting, die de belangen van asielzoekers behartigt, vindt dat de opvang van vluchtelingen in met name Ter Apel niet aan de minimale wettelijke eisen voldoet.

Honderden asielzoekers hebben de afgelopen maanden in het Groningse Ter Apel in tenten of buiten moeten slapen, omdat er voor hen geen plek meer was in de opvanglocatie van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA). Het was op sommige momenten zelfs zo druk dat de vluchtelingen lange tijd geen eten, drinken of andere hulp kregen. Het Rode Kruis noemde de situatie twee maanden geleden al ‘onmenselijk’ en ook VluchtelingenWerk Nederland maakt zich grote zorgen. “De basale voorwaarden, zoals fatsoenlijk eten, douches en een ruimte om je in terug te trekken, worden al maanden met voeten getreden”, aldus een woordvoerder van de stichting.

De problemen waar men in Ter Apel mee kampt, hebben verschillende oorzaken. Zo sloten veel opvanglocaties tijdens de coronacrisis hun deuren, waarna hun medewerkers ergens anders aan de slag gingen. Het is, zeker gezien de huidige personeelstekorten, lastig om nieuwe medewerkers voor de opvanglocaties te vinden. Daar komt bij dat andere gemeenten bepaald niet in de rij staan om Ter Apel te helpen, omdat ze geen trek hebben in de overlast die sommige asielzoekers veroorzaken of omdat ze bang zijn voor protesten van de lokale bevolking.

Ultimatum

Het kabinet wil deze laatste oorzaak wegnemen door gemeenten te dwingen mee te werken aan de opvang van asielzoekers. Hiervoor is echter een wetswijziging nodig en die laat waarschijnlijk nog tot het voorjaar van 2023 op zich wachten. Het kabinet riep daarom twee maanden geleden de situatie in Ter Apel uit tot een nationale crisis, zodat het mogelijk werd de crisisopvang uit te breiden en naar andere noodoplossingen te zoeken. Zo keek de regering onder meer naar de mogelijkheid om asielzoekers op te vangen in cruiseschepen voor de Nederlandse kust, al werd dat plan vrij snel weer van tafel geveegd.

VluchtelingenWerk vindt het allemaal veel te lang duren. De stichting stelde daarom een maand geleden een ultimatum: als de opvang van asielzoekers op 1 augustus 2022 niet aan de wettelijke normen zou voldoen, zou zij naar de rechter stappen. Dat gebeurt nu; de situatie is volgens VluchtelingenWerk niet verbeterd, maar zelfs nog verder ‘door de humanitaire ondergrens gezakt’. De stichting weigert te accepteren dat ‘deze schadelijke vormen van opvang structureel zijn geworden’. Zij wijst erop dat er, gezien de snelle realisatie van opvangplekken voor Oekraïense vluchtelingen, wel degelijk ook mogelijkheden zijn voor een humanere opvang van asielzoekers uit andere landen, zoals Syrië en Afghanistan.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid zegt de stap van VluchtelingenWerk te begrijpen en erkent dat de opvang van asielzoekers op dit moment niet goed geregeld is. Toch wijst het ministerie er ook op dat het aantal crisisopvangplekken aan het stijgen is en dat men er alles aan doet om zo snel mogelijk te starten met de behandeling van de genoemde wetswijziging.

Slagingskans

Advocaat Geert-Jan Knoops denkt dat VluchtelingenWerk een goede kans maakt de zaak tegen de staat te winnen. Zo worden door het gebrek aan basisvoorzieningen en privacy voor asielzoekers mogelijk meerdere bepalingen uit het EVRM overtreden. Daar komt bij dat de rechter zich de afgelopen jaren, onder meer in de Urgenda-zaak en bij het terughalen van IS-vrouwen, wel vaker heeft uitgesproken over politieke keuzes.

VluchtelingenWerk hoopt de dagvaarding – overigens ‘met pijn in het hart’ – ergens in de komende weken te versturen. De hoop van de organisatie is dat de rechterlijke uitspraak zal leiden tot een spoedwet waarmee gemeenten kunnen worden aangewezen die verplicht een deel van de asielzoekers in Ter Apel moeten opvangen. “Goede opvang zou vanzelfsprekend moeten zijn. Dat is het jarenlang geweest”, aldus VluchtelingenWerk.