Verwijderen van XR-demonstranten verliep onrechtmatig

Bij een protest in Amsterdam op 18 september 2020, werd volgens de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State niet goed gehandeld door de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland. Zo oordeelde de rechter in zijn uitspraak van 30 juli 2025.

Demonstranten van klimaatorganisatie Extinction Rebellion hielden zich op 18 september 2020 niet aan de demonstratievoorschriften die vooraf aan hen waren opgelegd. Reden genoeg voor de voorzitter van de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland om de demonstratie te beëindigen. Middels een noodbevel heeft de voorzitter de demonstranten opgedragen om het gebied te verlaten. De demonstranten die zich hier niet aan hielden, werden met de bus verplaatst naar een andere locatie.
Dit laatste geschiedde niet volgens de wet. De demonstranten werden door middel van dwang in een bus gezet en daarbij verplaatst naar een voor hen onbekende locatie. Een eind verderop werden zij weer uit de bus gelaten, waarmee de demonstratie ten einde kwam. 

Verkeerde grondslag

De voorzitter van de veiligheidsregio had deze opdracht echter nooit mogen geven. Voor het zogeheten ‘bestuurlijk verplaatsen’ van demonstranten biedt de Gemeentewet een specifieke grondslag. Deze werd echter niet benut door de voorzitter. De voorzitter baseerde het bestuurlijk verplaatsen op de algemene noodbevoegdheid van art. 175 Gemeentewet, terwijl deze daar niet voor is bedoeld. Volgens de rechter is bij het bestuurlijk verplaatsen namelijk sprake van vrijheidsontneming, en daar moet volgens de Grondwet een voldoende specifieke grondslag voor zijn. De bevoegdheid van art. 175 Gemeentewet was hiervoor te algemeen. Wel had de voorzitter zich kunnen beroepen op art. 176a Gemeentewet, dit artikel biedt wel deze specifieke grondslag. Maar dat heeft de voorzitter achterwege gelaten, waarmee het bestuurlijk verplaatsen volgens de rechter onrechtmatig was.