Schadeclaims bij excuses slavernijverleden: kans van slagen?

Als het aan hoogleraar Rechtsfilosofie aan de Vrije Universiteit (VU) Wouter Veraart ligt, dan hoeft de gemeente niet bang te zijn voor juridische schadeclaims als ze excuses aanbiedt voor het slavernijverleden in Amsterdam. Er is namelijk nog nooit ter wereld een succesvolle schadeclaim geweest voor het slavernijverleden.

De Amsterdamse gemeenteraad wil volgend jaar excuses aanbieden voor haar rol in de slavenhandel. Welke rol Amsterdam hierin precies heeft gespeeld, zal nog onderzocht worden. Daarbij wil de gemeenteraad bezien of een juridische schadeclaim ter genoegdoening van het slavernijverleden kans van slagen heeft. Veraart geeft aan dat de kans van slagen gering is, omdat zo’n juridische schadeclaim enorm complex is en omdat verjaring in een zaak betreffende het slavernijverleden een grote rol speelt.

Daarnaast is het een complexe claim omdat vaak het causaal verband tussen de slavenhandel van toen en het leed van nu ontbreekt. Om schade binnen het privaatrecht aan te kunnen tonen, is zo’n causaal verband vereist. Echter, voor een individu zal het moeilijk zijn om aan te tonen dat hij of zij lijdt onder het verre slavernijverleden.

Naast dat Nederland nu excuses gaat aanbieden voor het slavernijverleden, heeft het ook excuses aangeboden aan de nabestaanden van de moslimmannen die zijn weggevoerd uit Srebrenica. Omdat Nederland hier onrechtmatig had gehandeld en dit toe te rekenen was aan de staat, is er een symbolisch bedrag aan schadevergoeding betaald en een verklaring voor recht afgegeven. Ook heeft de rechter in de zaak betreffende het bloedbad in Rawagedeh een schadevergoeding toegekend. Het uitmoorden van mannen was hier onrechtmatig en een beroep op verjaring was in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar.

Srebrenica en Rawagedeh zijn uitzonderlijke situaties waarvoor de Nederlandse staat een ernstig verwijt valt te maken. Daarnaast betreft het concrete oorlogsmisdrijven waarbij de nabestaanden nog leefden. Omdat slavernij verder in het verleden ligt en de doorwerking hiervan juridisch minder concreet zal zijn, vindt Veraart dat juridische schadeclaims bij excuses voor het slavernijverleden momenteel geen kans van slagen hebben en de angst van gemeenten hieromtrent irreëel is.