Levenstestament groeit in populariteit

Jaarlijks kiezen steeds meer mensen voor een levenstestament. Daarin kunnen wensen worden vastgelegd op medisch, financieel en persoonlijk gebied. Hoewel dat op zich een mooi gegeven is, kleven hier ook bezwaren aan.

Uit cijfers van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) blijkt dat in 2023 zo’n 220.000 mensen een levenstestament opstelden, een stijging van maar liefst vijftien procent. Daarmee komt het totale aantal in Nederland uit op ongeveer 1,5 miljoen van deze testamenten. De groeiende populariteit van het levenstestament hangt samen met de toenemende levensverwachting en de daarbij behorende ouderdomskwalen zoals dementie.

Met een levenstestament kan iemand worden gevolmachtigd om bijvoorbeeld jouw bankzaken te regelen of te overleggen met de behandelend arts wanneer je daar zelf niet meer toe in staat bent. Het levenstestament verschilt daarmee wezenlijk van het ‘gangbare’ testament. Daarin staat immers beschreven wat er na het overlijden moet gebeuren met iemands bezittingen. In het testament kan ook iemand worden aangewezen om de afwikkeling van de nalatenschap op zich te nemen.

Beschermingsmaatregelen

Wanneer je als meerderjarige niet (meer) in staat bent om je zaken zelfstandig te regelen, wordt vaak gekozen voor een wettelijke beschermingsmaatregel. Hierbij stelt de rechter iemand aan om bepaalde zaken voor jou te regelen. In hoeverre die persoon beslissingsbevoegd is en hoeveel inspraak je zelf houdt, ligt aan het soort ondersteuning. Er kan gekozen worden voor mentorschap, bewindvoering of curatele. In het geval van curatele, de zwaarste vorm, ben je op vrijwel alle gebieden handelingsonbekwaam en heb je bij bijna alle beslissingen en handelingen toestemming nodig van de curator. Het nadeel van deze drie vormen van bescherming is dat er een rechterlijke beslissing nodig is, wat vaak veel tijd kost en ook erg duur kan zijn.

Bezwaren

Deze rechterlijke beslissing is een van de redenen waarom in 2010 het levenstestament werd geïntroduceerd. Het is een rechtsfiguur die in het notariaat is ontstaan. De volmachten die erin staan opgenomen zijn gebaseerd op artikel 3:60 en 7:465 BW, maar het levenstestament zelf is niet als zodanig opgenomen in de wet. Hierdoor heeft de volmachtgever veel vrijheid bij de invulling van het document, maar dit kan ook voor problemen zorgen. Is de aangestelde volmachtigde bijvoorbeeld wel geschikt voor de taak en gaat de volmachtigde wel akkoord met het levenstestament? Mede om die reden wordt er nu gepleit voor meer wettelijke waarborgen.

Het is niet verplicht om via de notaris een levenstestament op te stellen. Over het algemeen worden de wensen uit een levenstestament opgevolgd, ongeacht of daar een notaris aan te pas kwam. Dat ligt echter anders wanneer niet duidelijk is of de volmachtgever ten tijde van de opstelling wilsbekwaam was. In een dergelijk geval biedt een levenstestament dat is vastgesteld bij notaris meer bescherming. Die procedure kost echter veel geld en voor elke aanpassing van het document moet opnieuw betaald worden.