De rechtbank in Utrecht gelooft het verhaal van een zeventienjarig slachtoffer, maar spreekt twee verdachten toch vrij. Dit oordeel maakt enorme emoties los in de samenleving. Honderden demonstranten lieten op 9 juli hun boosheid horen bij de rechtbank en op sociale media uitten mensen massaal hun onbegrip. Een blik op de complexe juridische werkelijkheid achter deze spraakmakende zaak legt uit hoe de rechter tot deze beslissing kwam.
Het zeventienjarige meisje ontmoet Walco B. (45) en Wouter van A. (48) in een café in IJsselstein. De mannen bieden aan om haar naar huis te brengen. Onderweg maken ze echter een tussenstop bij een McDonald’s in Nieuwegein. Op de parkeerplaats zouden de mannen het slachtoffer ongeveer tachtig minuten lang hebben misbruikt.
“Ik voelde me erg machteloos, ook door de alcohol. Ik kon gewoon niks doen”, verklaarde het meisje begin juni tijdens de rechtszaak. Kort na thuiskomst belt ze direct een vriendin om te vertellen dat de mannen haar hebben verkracht. De politie startte destijds een onderzoek en ontsloeg later een van de verdachten, die een burgerfunctie bij de politie bekleedde.
Waarom volgde er vrijspraak?
De rechtbank noemt de verklaringen van het meisje betrouwbaar en gaat ervan uit dat de seksuele handelingen plaatsvonden. Toch volgt er vrijspraak. De oorzaak hiervan ligt bij de specifieke juridische route die het Openbaar Ministerie (OM) koos. Het OM besloot de mannen te vervolgen voor het misbruiken van een ‘bijzonder kwetsbare positie’. Juridisch gezien moet dan sprake zijn van een staat van lichamelijke of geestelijke onmacht én een situatie van afhankelijkheid.
Strafrechtadvocaat Anouk Heijnen, die veel ervaring heeft met zedenzaken, legt uit dat de eisen voor deze ‘staat van onmacht’ erg hoog liggen: “Iemand moet door de alcohol vrij ver heen zijn. Je moet bijvoorbeeld niet goed meer in staat zijn om zelfstandig te lopen of niet goed meer kunnen praten.”
De rechter oordeelde dat deze situatie hier niet gold. De officier van justitie noemde het meisje tijdens de zitting namelijk ‘aangeschoten’, en dat is juridisch niet genoeg. Ook zag de rechter geen afhankelijkheidsrelatie. De mannen stopten toen het meisje aangaf dat ze naar huis wilde, waarna een van hen haar ook daadwerkelijk thuisbracht.
De nieuwe Wet seksuele misdrijven
Sinds 1 juli 2024 kent Nederland een nieuwe zedenwet die dwang of geweld niet langer als harde eis stelt. De wet kijkt naar vrijwillige instemming en introduceert twee varianten:
- Schuldverkrachting (artikel 242 Sr): de dader had moeten begrijpen dat de ander niet vrijwillig meedeed;
- Opzetverkrachting (artikel 243 Sr): de dader weet dat de ander niet instemt.
Het OM legde deze feiten in deze zaak echter niet ten laste. Het meisje verklaarde dat zij volledig bevroor en niet op een voor de verdachten kenbare wijze liet merken dat zij de seks niet wilde. Hierdoor schatte het OM een aanklacht via deze nieuwe wet vooraf waarschijnlijk kansloos in. Omdat het OM deze artikelen niet opnam in de aanklacht, mocht de rechter hier ook geen oordeel over vellen.
Gevolgen van deze zaak
De uitspraak leidde tot grote woede. Ongeveer zevenhonderd demonstranten verzamelden zich onder leiding van actiegroep de Dolle Mina’s bij de Utrechtse rechtbank. Ze droegen borden met teksten als “Geen ja is nee” en “Geloof slachtoffers”.
Claire Derckx, medeorganisator van het protest, richt haar kritiek op het systeem: “De rechter houdt geen rekening met het feit dat vrouwen kunnen bevriezen. De bewoordingen in het vonnis, zoals het feit dat ze zelf om een ijsje vroeg, voelen als victim blaming.” Slachtofferadvocaat Richard Korver deelt het onbegrip en vraagt zich hardop af hoe dit mogelijk is. Hij vreest dat dit soort uitspraken slachtoffers afschrikt om in de toekomst nog aangifte te doen.
Het OM eiste eerder vier jaar cel tegen de twee mannen en legt zich niet neer bij de vrijspraak. Justitie gaat in hoger beroep en wil het volledige dossier opnieuw tegen het licht houden. Maaike Rotgans, de advocaat van het slachtoffer, laat weten dat het meisje zich enorm gesterkt voelt door de demonstraties. Hoewel de vrijspraak een harde klap is, toont zij zich strijdbaar voor de volgende juridische ronde. Volgens advocaat Heijnen is de zaak in het hoger beroep “allesbehalve een gelopen race”.

