Conclusie AG: psychische mishandeling niet zelfstandig strafbaar onder artikel 300 Sr

Kan psychische mishandeling zonder fysiek aspect strafbaar zijn als mishandeling in de zin van artikel 300 van het Wetboek van Strafrecht? Die vraag staat centraal in een zaak bij de Hoge Raad. In een recente conclusie stelt advocaat-generaal Van Kempen dat psychische mishandeling onder het huidige recht niet zelfstandig strafbaar is op grond van dit artikel. De zaak moet duidelijk maken hoe ver de reikwijdte van artikel 300 Sr strekt en of psychisch geweld daaronder kan vallen.

In deze strafzaak verwijt het Openbaar Ministerie een verdachte dat zij haar kind zowel fysiek als psychisch heeft mishandeld. Het OM vervolgt haar voor mishandeling, meermalen gepleegd, op grond van artikel 300 Sr. Het gerechtshof oordeelde dat de verdachte haar zoon meerdere keren een klap heeft gegeven en heeft gedreigd hem van een balkon te gooien. Voor deze gedragingen veroordeelde het hof haar wegens mishandeling.

Voor andere gedragingen sprak het hof haar vrij. Het ging onder meer om:

  • Het onder een koude douche zetten van het kind;
  • Het langdurig onder dwang op een krukje laten zitten zonder eten en drinken;
  • Het geruime tijd alleen in een auto achterlaten zonder eten en drinken;
  • Het kleinerend en denigrerend toespreken van het kind.

Volgens het hof bleek uit het dossier niet dat deze gedragingen hebben geleid tot pijn, lichamelijk letsel of benadeling van de gezondheid.

Cassatie om duidelijkheid over psychische mishandeling

Het Openbaar Ministerie stelde cassatie in bij de Hoge Raad om duidelijkheid te krijgen over de vraag of psychische mishandeling onder de strafbaarstelling van artikel 300 Sr kan vallen. In andere strafzaken hebben rechters wel veroordelingen uitgesproken wegens psychische mishandeling op grond van dit artikel. Toch ligt deze vraag nu voor het eerst expliciet bij de Hoge Raad.

Artikel 300 lid 1 Sr stelt mishandeling strafbaar. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad wordt onder mishandeling verstaan:

  • Het toebrengen van lichamelijk letsel of pijn, of
  • Het veroorzaken van een min of meer hevige onlust veroorzakende gewaarwording in of aan het lichaam.

Artikel 300 lid 4 Sr stelt daarnaast dat opzettelijke benadeling van de gezondheid met mishandeling wordt gelijkgesteld.

Conclusie van de advocaat-generaal

In zijn conclusie onderzoekt de advocaat-generaal (hierna: AG) uitvoerig of psychische mishandeling onder deze strafbepaling kan worden gebracht. Volgens hem blijkt uit de wetsgeschiedenis en de rechtspraak van de Hoge Raad dat artikel 300 Sr in de eerste plaats de lichamelijke integriteit beschermt. Voor mishandeling vereist de Hoge Raad steeds een lichamelijke in- of uitwerking op het lichaam. Daarom kan psychische mishandeling zonder fysiek aspect of gevolg volgens de AG niet gelden als mishandeling in de zin van artikel 300 Sr. Ook het begrip “benadeling van de gezondheid” ziet volgens de huidige interpretatie op de fysieke gezondheid.

De AG wijst er bovendien op dat de wetgever werkt aan een wetsvoorstel dat (vormen van) psychisch geweld mogelijk zelfstandig strafbaar stelt. Volgens hem zou de rechter de grenzen van zijn interpretatievrijheid overschrijden wanneer hij psychische mishandeling via uitleg alsnog onder artikel 300 Sr brengt. Een dergelijke uitbreiding van de strafbaarstelling hoort bij de wetgever.

Uitspraak Hoge Raad

De advocaat-generaal adviseert de Hoge Raad daarom om de bestanddelen “mishandeling” en “benadeling van de gezondheid” niet zo uit te leggen dat psychische mishandeling zonder lichamelijk aspect onder artikel 300 Sr valt. Een conclusie van een AG is een onafhankelijk juridisch advies aan de Hoge Raad, die vrij is dit advies te volgen of daarvan af te wijken.

De uitspraak van de Hoge Raad in deze zaak staat voorlopig gepland voor 30 juni 2026.