ECLI:NL:RBGEL:2026:4331 (Botsing fundamentele rechten)

Rechtbank Gelderland, 1 juni 2026 (Botsing fundamentele rechten)

(ECLI:NL:RBGEL:2026:4331)

 

Essentie 

Deze zaak gaat over een aantal zussen die als slachtoffers betrokken bij een ernstige zedenzaak tegenover hun ouders. De eisers zijn zussen. De gedaagden zijn de uitgever van het boek, de co-auteur en één van de zussen. Gedaagden zijn van plan een boek te publiceren over het levensverhaal van de zus (hierna te noemen: gedaagde 3). Haar zussen zijn het hier niet mee eens en stellen een vordering in met de motivatie dat er een inbreuk wordt gemaakt op hun persoonlijke levenssfeer en privacy. Gedaagden vechten terug op grond van hun recht op vrijheid van meningsuiting.

Rechtsregel

Indien sprake is van een botsing van fundamentele rechten, dient een belangenafweging plaats te vinden. Deze belangenafweging dient in één keer te worden gedaan en moet voldoen aan de noodzakelijkheidstoets.

en

Een vordering tot inzage van bijvoorbeeld een nog uit te geven manuscript waarin het recht van vrijheid van meningsuiting wordt uitgeoefend, kan slechts doorgang vinden indien voldoende bekend is over de inhoud van het manuscript en de onrechtmatigheid dus voorafgaand aan uitgave vastgesteld kan worden. Is onvoldoende bekend, kan een gebod of verbod worden gezien als een vorm van censuur. 

Inhoud uitspraak

Feiten

De eisers en gedaagde 3 in deze zaak zijn zussen van elkaar. Momenteel zijn zij als slachtoffers betrokken bij een ernstige zedenzaak tegenover hun ouders. Hun vader is reeds veroordeeld voor seksueel misbruik en mishandeling. De zussen zijn ten gevolge hiervan onderworpen aan intensieve behandelingen en trauma therapie. Gedaagde 3 is voornemens om haar levensverhaal te publiceren in een nog te publiceren boek. Dit doet zij onder een pseudoniem. Ook de andere namen in het boek zijn vervangen door fictieve namen. 

De eisers hebben een driedelige vordering ingesteld tegen hun zus, de uitgever van het boek en de co-auteur. Deze vordering bestaat uit de eis dat gedaagden het volledige manuscript ter inzage verstrekken, althans de passages die betrekking hebben op het gezin dan wel de jeugd van de zussen en/of de strafzaak tegen hun ouders. Ook wordt geëist dat de publicatie van het boek wordt gestaakt totdat vier weken zijn verstreken na de gevorderde inzage. Tot slot eisen de eisers van gedaagde 3 dat de publicatie van het boek wordt verboden zolang de strafzaak nog niet onherroepelijk is afgedaan. 

De eisers stellen dat met de aankomende publicatie van het boek een inbreuk wordt gemaakt op hun persoonlijke levenssfeer en/of privacy zoals dit recht geregeld staat in art. 8 EVRM. Zij wensen herhaald slachtofferschap te voorkomen en eerst een mogelijkheid te krijgen om een oordeel te vormen over de inhoud van het manuscript. Ook zijn zij bang dat de publicatie zal leiden tot nieuwe verzoeken om de zussen te horen in de zedenzaak. 

Gedaagden stellen dat hun recht van meningsuiting in deze zaak boven art. 8 EVRM prevaleert en dat het boek daarom rechtmatig gepubliceerd mag worden. 

Oordeel rechtbank

In deze zaak is sprake van een botsing tussen fundamentele rechten, namelijk tussen het recht geregeld in art. 8 EVRM en het recht in art. 10 lid 1 EVRM. Bij zo’n botsing moet een belangenafweging worden gemaakt. Deze belangenafweging moet in één keer gebeuren. Het oordeel dat een van de rechten zwaarder weegt dan de ander, moet voldoen aan de noodzakelijkheidstoets in art. 10 lid 2 EVRM dan wel aan art. 8 lid 2 EVRM. 

De rechtbank stelt vast dat de gedaagden nog niets hebben gepubliceerd en dat er ook nog geen delen van de inhoud met het publiek zijn gedeeld. De eerste vordering van de eisers gaat over inzage van het volledige boek voorafgaand aan de publicatie. Deze eis kan worden gezien als een vorm van censuur en komt daarom niet overeen met het recht in art. 10 EVRM en art. 7 Gw. Slechts wanneer voldoende bekend is over de onrechtmatigheid van de publicatie, kan vooraf een gebod of verbod worden vastgesteld. Preventief ingrijpen vindt slechts in zeer uitzonderlijke omstandigheden plaats (Mosley-arrest EHRM).

De rechtbank overweegt dat de eisers onvoldoende hebben bewezen dat sprake zal zijn van een disproportionele schending van hun privacy. Er is simpelweg nog niet genoeg informatie beschikbaar over de inhoud van het boek en of deze onrechtmatig is. Gedaagden hebben wel verklaard dat er slechts algemene uitlatingen worden gedaan over de eisers en dat alleen de geboortejaren worden genoemd. Er wordt verder geen gevoelige of strafrechtelijk relevante informatie verstrekt. Met betrekking tot de angst van de zussen of nogmaals gehoord te worden, vindt de rechtbank de publicatie van het boek hierin niet doorslaggevend. 

Conclusie

Met het oog op alle omstandigheden zijn deze niet zwaarwegend genoeg om een inbreuk op het recht van vrijheid van meningsuiting te rechtvaardigen. De vorderingen van eisers worden daarom ook afgewezen.