Parket bij de Hoge Raad, 22 september 2026, Schadevergoeding berekend met ChatGPT
Essentie
In deze zaak staat de vraag centraal of een schadevergoeding mag worden vastgesteld aan de hand van een berekening die met behulp van ChatGPT is gemaakt. Het gerechtshof ’s-Hertogenbosch kende een schadevergoeding toe voor gestolen sieraden, waarbij de benadeelde partij ChatGPT had gebruikt om de actuele waarde te berekenen. De advocaat-generaal bij de Hoge Raad concludeert dat het hof de toewijzing van de schadevergoeding onvoldoende heeft gemotiveerd. Hoewel het gebruik van kunstmatige intelligentie bij de onderbouwing van een schadevordering niet verboden is, moeten de gebruikte berekeningen voldoende inzichtelijk en controleerbaar zijn.
Inhoud uitspraak
Rechtsregel
Op grond van artikel 6:97 BW mag de rechter de omvang van de schade schatten wanneer deze niet nauwkeurig kan worden vastgesteld. Daarbij moet de rechter zoveel mogelijk aansluiten bij de vaststaande feiten. Artikel 361 lid 4 Wetboek van Strafvordering verplicht de strafrechter om zijn beslissing op de vordering van de benadeelde partij te motiveren.
Volgens de advocaat-generaal staat geen rechtsregel eraan in de weg dat een benadeelde partij gebruikmaakt van een AI-tool, zoals ChatGPT, om een schadevordering te onderbouwen. Wel moeten de berekeningen voldoende inzichtelijk en controleerbaar zijn voor de rechter en de overige procespartijen. Wanneer de betrouwbaarheid van een dergelijke berekening gemotiveerd wordt betwist, moet de rechter voldoende motiveren waarom hij deze toch aan zijn schadebegroting ten grondslag legt.
Feiten
De verdachte werd door het gerechtshof ’s-Hertogenbosch onder meer veroordeeld wegens diefstal door twee of meer verenigde personen met behulp van een valse sleutel en medeplegen van oplichting. Bij de diefstal waren onder andere sieraden weggenomen.
De benadeelde partij vorderde voor de gestolen sieraden een schadevergoeding van € 49.874,00. Om de actuele waarde van de sieraden te bepalen, had zij gebruikgemaakt van ChatGPT. Daarbij werden de oorspronkelijke aankoopprijzen en taxatiewaarden uit onder meer 1983 omgerekend naar de huidige waarde, rekening houdend met inflatie en de gestegen goudprijs.
De verdediging betwistte de betrouwbaarheid van deze berekeningen. Volgens de raadsman was de schade onvoldoende onderbouwd, omdat geen deskundige bij de waardebepaling was betrokken en ChatGPT fouten kan maken.
Het hof oordeelde desondanks dat de schade voldoende was onderbouwd. Omdat de exacte schade niet kon worden vastgesteld, maakte het hof gebruik van zijn schattingsbevoegdheid op grond van artikel 6:97 BW. Het hof nam daarbij het door de benadeelde partij berekende bedrag van € 49.874,00 als uitgangspunt. Na verrekening van een verzekeringsuitkering werd uiteindelijk een totale materiële schadevergoeding van € 39.312,55 toegewezen.
De verdachte stelde vervolgens cassatie in.
Oordeel
De advocaat-generaal onderzoekt of het hof de schadevergoeding voldoende heeft gemotiveerd. Daarbij benadrukt zij dat het gebruik van ChatGPT bij het onderbouwen van een schadevordering op zichzelf niet in strijd is met het recht.
Het probleem ligt volgens de advocaat-generaal bij de controleerbaarheid van de gebruikte berekening. De door de benadeelde partij overgelegde voorbeelduitwerking van ChatGPT bevatte geen bronnen voor de gehanteerde inflatiepercentages en goudprijzen. Ook waren geen andere gegevens overgelegd die deze cijfers bevestigden. Bovendien had de voorbeeldberekening geen betrekking op een van de daadwerkelijk gestolen sieraden.
Hoewel het hof bevoegd was om de schade te schatten, had het hof beter moeten motiveren waarom zij de deels op ChatGPT gebaseerde waardebepaling betrouwbaar achtte. Dit geldt temeer omdat de verdediging uitdrukkelijk twijfels had geuit over de juistheid van de berekening.
De advocaat-generaal concludeert daarom dat het hof zijn beslissing onvoldoende heeft gemotiveerd en dat het cassatiemiddel slaagt. Zij adviseert de Hoge Raad om de uitspraak gedeeltelijk te vernietigen en de zaak terug te wijzen naar het gerechtshof, uitsluitend voor een nieuwe beoordeling van de vordering van de benadeelde partij en de opgelegde schadevergoedingsmaatregel.
Conclusie
Deze conclusie laat zien dat kunstmatige intelligentie een rol kan spelen bij het onderbouwen van schadevorderingen, maar dat de uitkomsten ervan niet zonder meer als betrouwbaar mogen worden aangenomen. Een rechter moet kunnen controleren waarop een berekening is gebaseerd en moet, zeker wanneer de wederpartij de betrouwbaarheid betwist, zijn beslissing voldoende motiveren.
De advocaat-generaal maakt daarmee duidelijk dat het gebruik van ChatGPT niet het probleem is, maar het ontbreken van een controleerbare onderbouwing. Het is nu aan de Hoge Raad om zich over deze kwestie uit te spreken.
