Hoge Raad 26 september 2025, Studiekostenbeding Beroepsopleiding Advocatuur houdt geen stand
Essentie
De Hoge Raad oordeelt dat de Beroepsopleiding Advocatuur en de verplichte permanente scholing onder de wettelijke scholingsplicht van artikel 7:611a BW vallen. Kosten voor dergelijke verplichte opleidingen mogen niet op de werknemer worden verhaald. Een studiekostenbeding dat voorziet in (gedeeltelijke) terugbetaling van deze opleidingskosten is nietig.
Rechtsregel
Een werkgever is verplicht de werknemer kosteloos in staat te stellen de scholing te volgen die noodzakelijk is voor de uitoefening van diens functie (artikel 7:611a lid 1 en 2 BW, in samenhang met artikel 13 van de EU Richtlijn 2019/1152). Een studiekostenbeding dat bepaalt dat de werknemer (gedeeltelijk) opleidingskosten moet terugbetalen wanneer hij of zij de opleiding niet afrondt is nietig.
Inhoud arrest
Feiten
Een advocaat-stagiaire (hierna: de werkneemster) was in dienst bij een advocatenkantoor (hierna: de werkgever) en verplicht om de Beroepsopleiding Advocatuur te volgen. In haar arbeidsovereenkomst was een studiekostenbeding opgenomen dat bepaalde dat zij de kosten (zoals les- en examengelden) moest terugbetalen, indien zij ofwel de opleiding niet zou afronden ofwel binnen drie jaar na afronding het kantoor zou verlaten.
In mei 2023 is zij op staande voet ontslagen. Daarna heeft de werkneemster dit ontslag aangevochten, waarbij de werkgever de kantonrechter onder meer heeft verzocht om de werkneemster te veroordelen tot terugbetaling van de studiekosten. De kantonrechter liet het ontslag op staande voet in stand, maar wees de vordering tot terugbetaling van de studiekosten af. Het beding is nietig verklaard, met een beroep op artikel 7:611a lid 4 BW.
In hoger beroep stelde het hof Den Haag prejudiciële vragen aan de Hoge Raad over de toelaatbaarheid van dergelijke studiekostenbedingen bij verplichte beroepsopleidingen. De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) voegde zich in de procedure vanwege het belang voor de gehele beroepsgroep. Het hof Den Haag vroeg de Hoge Raad te verduidelijken of een werkgever mag afspreken dat een werknemer (gedeeltelijk) de kosten moet terugbetalen van een opleiding die verplicht is op grond van wet- of regelgeving, in dit geval de Beroepsopleiding Advocatuur.
Oordeel Hoge Raad
De Hoge Raad stelt voorop dat de Beroepsopleiding Advocatuur een opleiding betreft die noodzakelijk is voor de uitoefening van de functie van advocaat-stagiaire. De werkgever is op grond van artikel 7:611a lid 1 BW verplicht de werknemer in staat te stellen deze scholing te volgen. Daaruit volgt, mede op grond van artikel 7:611a lid 2 BW en artikel 13 van EU Richtlijn 2019/1152, dat dergelijke scholing kosteloos moet worden aangeboden. Een studiekostenbeding dat de werknemer verplicht (een deel van) de kosten moet terugbetalen is daarom nietig. De Hoge Raad bevestigt dat de werkgever de volledige opleidingskosten (in dit geval circa €13.500 exclusief btw) moet dragen.
Op verzoek van de NOvA heeft de Hoge Raad tevens verduidelijkt dat dit oordeel ook geldt voor de verplichte permanente scholing (de jaarlijkse opleidingspunten) die iedere advocaat moet volgen op grond van de Verordening op de Advocatuur (Voda). Aangezien deze scholing eveneens verplicht is voor de uitoefening van het beroep, komen de kosten ook hiervoor volledig voor rekening van de werkgever.
