Hoge Raad 8 juli 2005, Onverplichte zekerheidstelling en benadeling van schuldeisers
(ECLI:NL:HR:2005:AT7799)
Essentie van de uitspraak
De curator van een failliete vennootschap vorderde vernietiging van hypotheken die vlak voor het faillissement aan een bank waren verstrekt. Volgens het hof bleek niet dat andere schuldeisers hierdoor benadeeld waren. De Hoge Raad oordeelde echter anders. Hij stelde dat benadeling al ontstaat wanneer een schuldeiser door zekerheidsstelling een bevoorrechte positie krijgt ten koste van andere schuldeisers.
Rechtsregel
Een schuldenaar die kort voor faillissement onverplicht zekerheden verstrekt, benadeelt zijn overige schuldeisers. Dit geldt ook als hij andere schuldeisers met het extra krediet betaalt. De benadeling ligt in het ontstaan van een preferente positie van de zekerheidsontvanger ten opzichte van de overige schuldeisers.
Inhoud uitspraak
Feiten en achtergrond
De vennootschap [A] B.V. had bij ABN AMRO een rekening-courantkrediet van acht miljoen gulden. Op 5 november 1993 werd dit krediet verhoogd tot negen miljoen gulden. In ruil daarvoor verstrekte [A] aan de bank hypothecaire zekerheden op haar onroerende zaken. Enkele maanden later ging [A] failliet.
De curator stelde dat deze zekerheidstelling onverplicht was. Hij voerde aan dat de bank door deze zekerheid ten onrechte werd bevoordeeld boven andere schuldeisers. Op grond daarvan vorderde hij vernietiging van de zekerheid, met een beroep op de faillissementspauliana.
De rechtbank gaf hem gelijk. Het hof vernietigde die uitspraak in hoger beroep. Volgens het hof had de curator niet aangetoond dat de boedel daadwerkelijk was benadeeld. Het verwees naar het feit dat met het extra krediet ook andere schuldeisers waren betaald.
Oordeel van de rechter
De Hoge Raad wees het oordeel van het hof af. Volgens de Hoge Raad maakte het hof een juridische denkfout. Ook als met het extra krediet andere schuldeisers zijn betaald, blijft sprake van benadeling. De kern is dat door de zekerheidstelling de bank een preferente positie kreeg. Hierdoor moeten andere schuldeisers hun vorderingen delen met een schuldeiser die vóór hen uit de opbrengst mag worden voldaan.
Deze wijziging in rangorde leidt tot benadeling, tenzij de bank haar aanvullende zekerheid niet nodig heeft voor verhaal. Dat was in deze zaak niet uitgesloten. De curator hoefde dan ook niet precies aan te tonen welke betalingen uit het extra krediet zijn gedaan. Het hof stelde ten onrechte die eis.
De Hoge Raad vernietigde de uitspraak van het hof. De zaak werd verwezen naar het gerechtshof Leeuwarden voor verdere behandeling. Ook het oordeel van het hof over het gestelde onrechtmatig handelen van de bank kon niet in stand blijven. Dat oordeel was namelijk gebaseerd op dezelfde foutieve redenering.
Juridische relevantie voor de rechtspraktijk
Deze uitspraak verduidelijkt het begrip benadeling in faillissementssituaties. De Hoge Raad stelt vast dat het geven van onverplichte zekerheden kort voor faillissement vrijwel altijd nadelig is voor andere schuldeisers. Niet alleen de handeling zelf telt, maar vooral het effect op de rangorde van schuldeisers.
Voor curatoren biedt dit arrest steun. Zij hoeven niet tot in detail aan te tonen hoe de benadeling precies uitwerkt. De enkele verschuiving in verhaalspositie kan al voldoende zijn. Voor banken is het arrest een waarschuwing. Het vragen van aanvullende zekerheden in een precaire situatie brengt risico’s met zich mee, zeker als een faillissement op korte termijn volgt.
