Dat is afhankelijk van de omstandigheden van het geval

Een van de beste reacties die je kunt geven als je eigenlijk helemaal geen zin hebt om een vraag te beantwoorden, leer je tijdens je rechtenstudie: “Dat is afhankelijk van de omstandigheden van het geval.” Zodra je die zin hebt uitgesproken, is de interesse van je gesprekspartner om jouw mening te horen of om deze discussie aan te gaan over het algemeen gedaald tot onder het nulpunt.

Mocht je gesprekspartner toch niet opgeven na deze zin, dan is deze zin ook nog eens heel fijn om juist níet je eigen mening te hoeven geven, zonder dat de ander dat doorheeft. Je kunt die omstandigheden namelijk naar hartelust aanpassen. “Stel dat X, ja, dan volgt natuurlijk Y. Maar ja, stel dat P, dan is het natuurlijk alles Q wat de klok slaat!” Een kind kan de was doen.

Gelukkig zijn de algemene regels in onze wetten over het algemeen lekker breed gesteld, zodat je naar hartelust aan de slag kunt. Een artikel is vrijwel nooit één op één toepasbaar op een situatie, dus om het makkelijker te maken hebben we uitzonderingen geformuleerd op die algemene regels. Dat past ook niet altijd, dus op die uitzonderingen hebben we uitzonderingen bedacht. Waar we nog een paar uitzonderingen voor geformuleerd hebben. En, afhankelijk van de omstandigheden van het geval, is daar meestal ook wel weer een uitzondering op. In het uitzonderlijke geval dat al die uitzonderingen niet de gewenste oplossing geven, passen we de hele boel gewoon ter plekke even aan “uit hoofde van de redelijkheid en billijkheid”. Eenheidsworst? Echt niet!

Toch maakt dit het recht juist zo leuk. Want als de omstandigheden in geval A bijna gelijk zijn aan die van geval B, maar dat kleine verschil er nou net voor zorgt dat de uitkomst niet is wat je wilt, dan kun je wel fijn gaan puzzelen om “de omstandigheden van het geval” zó te interpreteren, dat je ineens wél een uitkomst krijgt waar je blij van wordt. Bij dat interpreteren helpen al die uitzonderingen je natuurlijk ook en met een beetje fantasie en creativiteit, fabriceer je zomaar ineens een nieuwe uitzondering. Ik hou ervan.

Het leren van al die uitzonderingen is voor een rechtenstudent over het algemeen dan weer geen pretje, alhoewel je op een tentamen met de genoemde creativiteit en fantasie best een heel eind zult komen. Gelukkig maar, want als je alle wetten uit je hoofd moet leren, heb je helemaal geen tijd meer ze te overtreden. Hóe je ze overtreedt? Dat is natuurlijk helemaal afhankelijk van de omstandigheden van het geval.